Prix Galien

INTERVIEW ‘Bij levensreddende therapieën zal een evaluatie binnen de EMA moeten plaatsvinden of wij deze werkwijze vaker kunnen toepassen.’ is alleen veel sneller gedaan, door meer menskracht in te zetten, onderdelen parallel aan elkaar te laten verlopen en daarbij te anticiperen op uitkomsten.’ Ook de beoordelingsprocedure, die normaal gesproken anderhalf jaar duurt, kon nu meestal in minder dan drie maanden. ‘Normaal gesproken begint het beoordelingswerk pas als de industrie een compleet dossier aanlevert. Nu is de boordeling al gestart terwijl de studies nog lopen volgens het principe van een “rolling review”, waarbij de beoordelaar interactief per onderdeel met de ontwikkelaar samen optrekt en daarbij aan kon geven welk aspect in de aanvraag nog mist en wat nog beter uitgezocht kon worden. Wij konden daarbij ook onderzoekers ondersteunen met adviezen om tot een dossier te komen dat beoordeelbaar is.’ Het vele beoordelingswerk ging niet ten koste van andere beoordelingen. ‘We hebben experts voor verschillende genees- middelgroepen en ziektebeelden, wie niets met COVID-19 te maken heeft, blijft het eigen werk doen.’ De Boer verwacht echter niet dat beoordelingen altijd in dit tempo plaats kunnen vinden. ‘Dat trekt een te grote wissel op de organisatie’, maar ‘bij levensreddende therapieën zal wat mij betreft een evaluatie binnen de EMAmoeten plaatsvinden of wij deze werkwijze vaker kunnen toepassen.’ Daarbij is van belang dat het fragmentarisch beoordelen van dossiers ook zijn nadelen heeft, omdat een beoordeling van het kwaliteitsdeel, het preklinische en klinisch deel in samenhang zou moeten plaatsvinden. Afstandsonderzoek Omdat veel geld en menskracht op ging aan onderzoek naar preventie en behandeling van COVID-19, zijn afgelopen jaar andere ontwikkeltrajecten stil komen te liggen. ‘Maar trials zijn ook onderbroken omdat dokters die bij de COVID-zorg betrokken werden, geen onderzoek konden doen en het niet mogelijk was om metingen te verrichten bij patiënten of nieuwe patiënten te rekruteren. Patiënten konden of wilden niet naar het ziekenhuis komen. Alleen de meest essentiële trials met levensreddende geneesmiddelen bleven doorgaan.’ Mede door deze situatie komen nieuwe inzichten over de uitvoering van klinisch onderzoek tot stand. Zo kunnen remote clinical trials ervoor zorgen dat onderzoek toch doorgang vindt, omdat artsen niet per se zelf de monitoring hoeven te doen en patiënten niet per se naar het ziekenhuis hoeven te komen voor allerlei metingen. Patiënten die deelnemen aan een trial kunnen op afstand worden gemonitord met digitale technieken waarbij validatie van de testen nog wel belangrijk is. ‘De patiënt kan thuis met de iPad metingen doen, bijvoorbeeld met speciale software de bloeddruk meten of met een stappenteller laten zien hoe ver hij op een dag loopt.’ De Boer heeft een promotietraject lopen op dit gebied. ‘Relevante informatie is veel makkelijker vast te leggen en soms zelfs informatiever, bijvoorbeeld in het geval van de stappenteller die veel meer zegt over hoe het met iemand gaat dan de gebruikelijke gevalideerde zes minutenlooptest.’ Advies op maat Tenslotte is gedurende de pandemie de recent geïntroduceerde advies-op-maat -functie van het CBG meer onder de aandacht van onderzoekers gebracht. ‘We hebben het advies aan academische groepen gratis ter beschikking gesteld, zodat de drempel zo laag mogelijk was om advies in te winnen bij onderzoek naar nieuwe aangrijpingspunten, nieuwe producten of repurposing van bestaande middelen. ‘Wij denken dan mee over wat onderzoekers precies willen en hoe ze het onderzoek moeten opzetten om tot een onderdeel van het dossier te komen dat beoordeelbaar is. Wij geven dan tekst en uitleg over de richtlijnen, of, als die er niet zijn, zoals soms in het geval van celtherapie, gentherapie en weefseltherapie, welk onderzoek precies nodig is en hoe dit dan moet.’ Op Europees niveau is het aantal adviesaanvragen fors toegenomen. In Nederland was dit een handjevol rond studies over repurposing van bestaande middelen voor COVID. Door samenwerking met onder meer de Hartstichting, KWF en ZonMw probeert het CBG nog meer bekendheid te geven aan deze adviesfunctie. Zo krijgen onderzoeksgroepen die meedingen naar een subsidie in de tweede ronde van het ZonMw-project Drug rediscovery na een positief advies van ZonMw een extra aanvullend advies van het CBG. ‘Wij oordelen ook mee over het onderzoeksprotocol’, zegt De Boer. Dit gebeurt zowel in de beoordelingsronde van het onderzoeksvoorstel als tijdens de looptijd van het onderzoek. Het idee is dat academische groepen dan zo goed mogelijk voorbereid zijn op uiteindelijke doorgeleiding van de resultaten naar de klinische praktijk en registratie van het middel voor de nieuwe indicatie. Door deze werkwijze vindt De Boer dat de registratieautoriteit zelf ook meehelpt bij innovaties. ‘Als een academische groep of industrie naar ons toekomt als ze aan iets nieuws werken, laten zij zien wat zij doen. Komt er vervolgens een andere groep of firma, dan hebben wij al meer kennis. De derde of vierde groep maakt dan niet meer de fouten in het onderzoekstraject die de eerste nog wel maakte. Bovendien daagt dit ons uit om onze kennis op niveau te houden.’ • 20 | PRIX GALIEN NEDERLAND 2020-2021