Prix Galien

Research Award en de Prix Galien Pharmaceutical Award, is niet alleen lovend over de snelheid, maar ook over de effectiviteit van de nieuwe vaccins. ‘De vaccins hebben een effectiviteit die we voorheen niet kenden. Als we geluk hadden, dan bereikten we met een griepvaccin een effectiviteit van 40 procent in het voorkomen van ziekte, maar meestal bleef dat steken op 25 procent. Nu zijn we teleurgesteld bij een effectiviteit van rond de 70 procent want sommige vaccins zijn 95 procent effectief als het gaat om voorkomen van ernstige ziekte. Dat is ongelofelijk. Er is een nieuwe norm gesteld.’ Vaccinvarianten De vaccins zijn in te delen in vier typen. Drie daarvan zijn al langer in gebruik. Voor het inactieve virus-vaccin, zoals geproduceerd door Sinovac en Sinopharm, wordt het virus in cultuur gekweekt en chemisch geïnactiveerd. Bij de eiwitvaccins, zoals van Novavax, wordt alleen het voor de COVID-19-infectie cruciale spike-eiwit ingespoten om een afweerreactie op te wekken. Bij het derde vaccintype wordt gebruik gemaakt van de genetische code van het coronavirus spike-eiwit dat is ingebracht in een virale vector die wel de gastheercel kan binnendringen, maar daar niet zelf kan vermenigvuldigen. De genetische code komt dan tot expressie in de gastheercel. Voorbeelden hiervan zijn de vaccins van AstraZeneca, Johnson & Johnson en het Russische Gamaleya National Research Center for Epidemiology and Microbiology. Dit laatste zogenoemde Sputnik-vaccin heeft het RNA van het spike-eiwit ingebouwd in twee verschillende virusvectoren, waardoor het eigenlijk twee vaccins ineen zijn. Dit vaccin bereikt daardoor een effectiviteit van ongeveer 95 procent. Vaccin tegen kanker Het vierde mRNA- vaccin is van een compleet nieuw type en daarom volgens Hoepelman ‘echt innovatief.’ Het mRNA van het spike-eiwit is ingebracht in minuscule vetdruppeltjes. Deze zorgen ervoor dat het mRNA na de injectie bij de gastheer pas vrijkomt in de intracellulaire ruimte en daar tot expressie komt. Bijzonder is dat deze methode is uitgedacht door drie kleine biotechnologiebedrijven BioNTech, Moderna en CureVac die zich helemaal niet met infectieziekten bezighielden, vertelt Hoepelman. ‘Hun focus was om een vaccin te ontwikkelen tegen onderdelen van kankercellen, om eventueel als adjuvante behandeling van kanker in te kunnen zetten. Deze bedrijven hebben razendsnel een switch gemaakt door de methode ook te gebruiken voor het maken van een coronavaccin. De techniek om mRNA te maken dat zich kan vermenigvuldigen was er al. Evenals de methode om vetdruppels te maken die zorgen voor de afgifte van het mRNA. Ze hoefden alleen maar het mRNA van het spike- eiwit te isoleren en in te bouwen in de vetdruppels.’ Hoepelman vindt het desondanks enorm knap, dat de mRNA vaccins tegen COVID-19 zo snel zijn ontwikkeld. ‘Daar heb je kleine bedrijven voor nodig, grote farmaceutische bedrijven kunnen dit niet.’ Effectiviteit De drie mRNA-vaccins zijn volgens Hoepelman ook het meest effectief. Zeker bij ouderen waarbij de afweer minder goed werkt en bij mensen met afweerstoornissen. Het Moderna- vaccin bereikt een algehele effectiviteit van 92,1 procent na de eerste en 94,1 procent na de tweede dosis. Ernstige ziekte kan met twee injecties geheel worden voorkomen. Pfizer-BioNTech is na de eerste dosis 52 procent effectief en bereikt na de tweede gift 94,6 procent effectiviteit. Ernstige ziekte wordt met een enkele dosis al bij 88,9 procent van de gevaccineerden voorkomen. De ontwikkeling van het vaccin van CureVac loopt iets achter, daarvan zijn fase-III-studies nog gaande. Preventie besmetting Ook als het gaat over effectiviteit tegen nieuwe virusmutanten of -varianten, is Hoepelman positief gestemd. ‘Als het spike- eiwit verandert, blijven de oude antistoffen op den duur niet meer aan het eiwit plakken. Bijzonder aan het mRNA-vaccin is dat het mRNA heel eenvoudig aan te passen is, waardoor een immuunreactie tegen het veranderde eiwit kan worden opgewekt.’ Omdat het om minimale wijzigingen gaat, is de kans dat het nieuwe vaccin schadelijk is ook erg klein. ‘De goedkeuring van de aangepaste vaccins kan daarom ook heel snel gaan.’ In hoeverre de vaccins ook de virusvermenigvuldiging remmen, is nog niet bekend, zegt Hoepelman. ‘Het lijkt er vooralsnog op dat dit niet helemaal lukt. Na een besmetting blijft 20 procent van de gevaccineerden af en toe virusdragend, maar ze zijn wel korter en veel minder besmettelijk.’ Hij put goede hoop uit de snelheid waarmee de pandemie in Israël afneemt, nu de helft van de bevolking is gevaccineerd met het Pfizer-BioNTech- vaccin. ‘Dat zijn heel bemoedigende data.’’ Hoepelman verwacht dat de mRNA-vaccins een “gamechanger” in de vaccinologie zijn, en ook voortgang zullen brengen in de bestrijding van andere virale infectieziekten, zoals Ebola. ‘En misschien kunnen op den duur ook vaccins tegen kanker ontwikkeld worden.’ • INTERVIEW “Misschien kunnen op den duur ook vaccins tegen kanker ontwikkeld worden” 7