Prix Galien

De onderzoekscarrière vanWilbert Zwart schoof steedsmeer op van fundamenteel biologisch onderzoek naar klinisch translationeel onderzoek. Met de kliniek als vertrekpunt, werd het fundamenteel biologisch onderzoek veel effectiever en kon hij complexere klinische vragen beantwoorden. ‘Kanker is veel te ingewikkeld om alleenmaar te onderzoekenmet een paar cellijnen.’ ‘Ik was net begonnen met de studie biologie toen in 1998 mijn moeder overleed aan borstkanker. Ik ging me in mijn studie steeds meer medisch oriënteren. Het was voor mij duidelijk om de richting van het kankeronderzoek in te slaan.’ Zwart werkte tijdens zijn stage en promotieonderzoek in het Nederlands Kanker Instituut (NKI).Hij onderzocht waarom antihormoonbehandeling bij borstkanker bij sommige patiënten wel of juist niet werkt. Daarna ging hij als KWF-fellow bij de University of Cambridge aan de slag met genetische analyse van het hormoonreceptor- DNA-complex bij borstkanker. ‘Ik wilde de technologie van genetisch profileren, die op dat moment alleen nog in cellijnen werd gebruikt, toepassen op patiëntenweefsel. En dan blijkt dat een hormoonreceptor in borstkankercellen op wel 30.000 plaatsen aan het DNA kan binden, dat er enorme variatie bestaat tussen de ene en de andere tumor en dat dit wordt beïnvloed door PRIX GALIEN NEDERLAND 2020-2021 RESEARCH AWARD ‘Weinig onderzoeksgroepen werken zowel met cellijnen als aan klinische trials’ GENOMINEERDE RESEARCH AWARD Wilbert Zwart behandeling. De biologie van kanker is veel ingewikkelder en dynamischer danwe vaak denken en sluit niet aan bij het beperkt aantal cellijnen diewe in dewereld gebruiken. Iedere patiënt is uniek en iedere kanker is dat ook.’ Terug inhetNKI startteZwart eeneigenonderzoeksgroep. Binnen hetNKIwordt een ‘klinische stage’ aangeboden, waarbij onderzoekers tweewekenmeedraaien inde kliniekomhetwerkelijkeprobleem vankanker beter te lerenbegrijpen. ‘Hier leerde ikoncoloogAndré Bergman, eenexpert inprostaatkanker, kennen. Al snel beslotenwe samenonderzoek te gaandoenenmijnonderzoekuit tebreidennaar prostaatkanker. ‘Inkorte tijdontstondeenheel succesvollenieuwe stroming inhet laboratorium. Inmiddels zijnonzeonderzoekslijnen helemaal opelkaar afgestemd: ikdoedebiologische experimenten, hij het klinischonderzoek. Onzeonderzoekstrategie iswat ongebruikelijk; er zijnniet veel onderzoeksgroepenwiens onderzoek zichuitstrekt van cellijnen tot klinische trials endie klinischeprocessendirect fundamenteel onderzoekenomdezebeter tebegrijpen.’ ‘We hebben grote stappen kunnen zetten’, zegt Zwart over zijn onderzoek tot nu toe. Bijvoorbeeld door weefsel dat bij de originele diagnose van borstkanker bij een patiënt is afgenomen te analyseren op hormoonreceptorfunctie. ‘Vanuit het weefsel dat 10 jaar geleden was afgenomen konden wij voorspellen of de hormonale therapie na metastasering zou werken.’ Of door gezond prostaatweefsel te vergelijken met prostaattumorweefsel. ‘Bij uitzaaiing gaat de hormoonreceptor op een andere plek in het DNA zitten, die betrokken is bij de embryogenese van de prostaat, maar geïnactiveerd is sinds de prostaat volgroeid is. Bij metastasen wordt dit systeem gereactiveerd en keert de prostaatkankercel hiermee terug naar de embryonale fase.’ De succesvolleonderzoeksmethode is vanborstkanker overgezet opprostaatkanker, endometriumkanker ennuook longkanker. Zwart is inmiddels ook aangesteldals hoogleraar bij deTechnische Universiteit Eindhovenenverbonden aanhetOncode Instituut. ‘Eens inde zoveel tijdga ik samenmet Bergmannaar een Koreaans restaurant. Dankomenwe terugmet bierviltjes volgeschrevenmet ideeënvoor onderzoek. Diewerkenweook allemaal uit tot nieuwe studies.’ De gebruikelijke volgorde van fundamenteel naar klinischonderzoek is daarbij omgedraaid. ‘Dehypotheseontstaat vanuit de klinische praktijk, omdeze vervolgens fundamenteel biologisch te testen. Dat helpt omons onderzoek te focussenop demeest urgente klinischeproblemen. Het begripdat hieruit voorkomt, pas jeweer toe ineenklinische studie ende cirkel is rond.’ •